Erfgoedbeleid provincie

Het beleid van de provincie Flevoland ten aanzien onroerend erfgoed is opgenomen in het ruimtelijk beleid van de provincie. Dit beleid vormt tevens het kader voor door de gemeenten nieuw op te stellen bestemmingsplannen.

De provincie Flevoland vindt het beschermen en behouden van het erfgoed en het beleefbaar maken van het verleden belangrijk. Dit doet zij door verbindingen te leggen met toerisme en recreatie, natuur, cultuureducatie, podiumkunsten en landschapskunst.

Erfgoed en ruimtelijk beleid

Het omgevingsbeleid van de provincie Flevoland voor de periode 2006-2015 met een doorkijk naar 2030 is vastgelegd in het Omgevingsplan 2006 (Geconsolideerd Omgevingsplan 2012). Met het oog op de inwerkingtreding van de Omgevingswet, heeft de provincie in 2019 het Omgevingsprogramma (en de Omgevingsverordening) vastgesteld (Geconsolideerd Omgevingsprogramma 2019). Zie hiervoor 'balans en vooruitblik/provincie'. Met de vaststelling van het Omgevingsprogramma komt het Omgevingsplan 2006 te vervallen. De volgende kaarten (met betrekking tot erfgoed) maken onderdeel uit van het Omgevingsplan 2006 (en van het Omgevinsgprogramma 2019):

  • Landschappelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten;
  • Landschappelijke en cultuurhistorische basiskwaliteiten;
  • Nationaal Landschap IJsseldelta;
  • Archeologische beleidskaart;
  • Ardkundige waardevolle gebieden.

In de twintigste eeuw is het typisch Flevolandse landschap ontstaan zoals wij het nu kennen. Als onderdeel van het Zuiderzeeproject werden de IJsselmeerpolders drooggelegd. Vele bouwkundige objecten en landschappelijke structuren herinneren aan deze inpolderings- en ontginningsfase en zijn nog steeds in het landschap zichtbaar. De provincie wil de Flevolandse karakteristieken behouden door deze in te zetten als ruimtelijke kwaliteit ter versterking van nieuwe ontwikkelingen. Daartoe maakt de provincie onderscheid tussen landschappelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten en basiskwaliteiten. Tot de kernkwaliteiten worden die elementen en patronen gerekend die bepalend zijn voor het karakter van Flevoland, waarmee de essentie van het polderconcept wordt gewaarborgd. Naast de kernkwaliteiten valt een aantal cultuurhistorische en landschappelijke elementen en patronen in de categorie basiskwaliteit. Het gaat dan om openheid, de verkavelingsstructuur, het bijzondere stedenbouwkundige concept van Nagele en het werkeiland Lelystad-Haven, de gemalen, hoge bruggen en de voormalige Zuiderzeekustlijn en de erfbeplanting. De provincie draagt voor deze elementen en patronen geen directe verantwoordelijkheid, maar wil wel met de gebiedspartners in dialoog blijven over het behoud en ontwikkeling van deze elementen en patronen.

Voordat de Zuiderzee ontstond, is het grondgebied van de provincie Flevoland ook al bewoond geweest. Duizenden jaren geleden hebben deze eerste inwoners van Flevoland sporen achtergelaten, die bewaard zijn gebleven in de bodem van Flevoland. Deze archeologische waarden zijn uniek. De provincie legt in haar beleid meer de nadruk op het vergroten van het maatschappelijk rendement van de archeologische monumentenzorg (bv. educatie en recreatie) en wil hiertoe belangrijke archeologische waarden behouden en ontsluiten.

Op de archeologische beleidskaart wordt een onderscheid gemaakt tussen Provinciaal Archeologische en Aardkundige Kerngebieden (PArK'en), de Top-10 archeologische locaties en archeologische aandachtsgebieden. Deze gebieden en locaties acht de provincie van provinciaal belang.

De provincie richt zich in PArK'en op de ontsluiting en integrale instandhouding van de archeologische waarden in samenhang met aardkundige en landschappelijke waarden. Er zijn vier PArK'en:

  • Rivierduingebied Swifterbant;
  • Unesco-monument Schokland;
  • Urk en omgeving; en
  • Omgeving Kuinderschans en Kuinderburchten.

Naast de PArK'en heeft de provincie een Top-10 van archeologische locaties samengesteld uit de vele honderden archeologische locaties die Flevoland rijk is. De Top-10 vertegenwoordigt een dwarsdoorsnede van de Flevolandse archeologie. De provincie vindt het van wezenlijk belang dat de Top-10 locaties behouden blijven. In de bescherming en instandhouding van individuele archeologische locaties geeft de provincie voorrang aan de Top-10 locaties:

  • Kuinderburchten en Kuinderschans
  • Scheepswrak op kavel G35
  • Prehistorische visweren op kavel J97
  • Historische kern Urk
  • Prehistorische nederzetting op kavels E170 - E171
  • Oeverwallen en rivierduinen Swifterbantcultuur
  • Scheepswrak op kavel J68
  • Prehistorische nederzetting Almeerderhout II
  • Prehistorische nederzettingen Zenit 1 en 2
  • Middeleeuws Arkemheen en Kogge op kavel Oz35-36

Archeologische aandachtsgebieden zijn gebieden met een relatief hoge dichtheid aan goed geconserveerde archeologische waarden. Zij omvatten delen van de prehistorische stroomgebieden van de Vecht, IJssel en Eem, waarin onder andere nederzettingen van de Swifterbantcultuur liggen. De uitwerking van de archeologische aandachtsgebieden is een gemeentelijke verantwoordelijkheid.

De landschappelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten, de landschappelijke en cultuurhistorische basiskwaliteiten en de archeologische beleidskaart zijn opgenomen in de Cultuurhistorische Waardenkaart van de provincie Flevoland.

Omgevingsplan provincie Flevoland

Cultuurhistorische Waardenkaart provincie Flevoland

De provincie Flevoland vindt het beschermen en behouden van het erfgoed en het beleefbaar maken van het verleden belangrijk. Dit doet zij door verbindingen te leggen met toerisme en recreatie, natuur, cultuureducatie, podiumkunsten en landschapskunst.

Hiertoe ondersteunt de provincie de Stichting Erfgoedpark Batavialand, de Stichting Monumentenwacht Overijssel en Flevoland en het Steunpunt Archeologie en (jonge) Monumenten in Flevoland. Het Erfgoedpark Batavialand wil het verhaal vertellen van Nederland en de Nederlander levend op de grens van land en water. Speerpunten in het collectieprofiel van Batavialand zijn watermanagement, scheepsbouw en scheepvaart en handel. De Stichting Monumentenwacht Overijssel en Flevoland biedt eigenaren van monumenten een helpende hand, met het (periodiek) inspecteren en rapporteren én met klein (nood)herstel. Het Steunpunt voor Archeologie en (jonge) Monumenten in Flevoland adviseert het waterschap en de Flevolandse gemeenten bij de uitvoering van hun erfgoedtaken.

Stichting Erfgoedpark Batavialand

Stichting Monumentenwacht Overijssel en Flevoland

Steunpunt Archeologie en (jonge) Monumenten in Flevoland

Op 8 februari 2019 hebben de Provincie Flevoland, het Waterschap Zuiderzeeland, de gemeente Noordoostpolder en de gemeente Urk een intentieverklaring getekend over de bescherming, het beheer en behoud van watererfgoed in noordelijk Flevoland. Tot het watererfgoed behoren de bruggen, sluizen, stuwen, draaikommen en gemalen. Dit watersysteem is uniek, ligt ten grondslag aan het ontstaan van noordelijk Flevoland en is van grote cultuurhistorische waarde.

Herbestemming

In 2008 is een inventarisatie uitgevoerd naar leegstand en verwacht functieverlies van objecten en terreinen in de provincie Flevoland. Daaruit is naar voren gekomen dat op dat moment in Flevoland geen sprake is van een ernstige mate van structurele leegstand. Bij deze constatering moet opgemerkt worden dat de inventarisatie geen compleet beeld geeft. Er is uitgegaan van de kennis en het inzicht van de respondenten, de bereidwilligheid mee te werken en de beschikbaarheid van bestaande gegevens. In Flevoland is nauwelijks beleid geformuleerd voor de omgang met leegstand. Beleid dat geformuleerd is, is met name reactief. Bovendien lijkt sloop-nieuwbouw veelal de voorkeur te hebben boven herbestemming. Tegelijkertijd is echter ook geconstateerd dat er een omslag in het denken gaande is, waarbij het de intentie is om in toenemende mate via hergebruik tot herbestemming van bestaande panden te komen.

De Oude kaart van Nederland, leegstand en herbestemming. Flevoland

Steunpunt Archeologie en jonge Monumenten Flevoland