Gebouwde monumenten

Direct naar:
Bekende en potentiële monumentenvoorraad
Voorraad per gemeente
Onderzoek

Bekende en potentiële monumentenvoorraad
De overheid is niet de enige die zich bezighoudt met het inventariseren en beschermen van gebouwd erfgoed. Ook andere organisaties, vaak bestaand uit vrijwilligers, staan op de bres om cultuurhistorisch waardevolle objecten en landschappelijke structuren onder de aandacht te brengen en zo bescherming te bevorderen. Voorbeelden hiervan zijn de Bond Heemschut Flevoland, Landschapsbeheer Flevoland, CASLa en Het Flevo-landschap.

Het Steunpunt heeft het initiatief genomen om alle inventarisaties bijeen te voegen in een database. Naast de reguliere monumentenlijsten zijn ook lijsten met objecten zonder monumentale status opgenomen. Op die manier biedt de database niet alleen inzicht in de bekende, maar ook in de potentiële erfgoedvoorraad. Het is de bedoeling dat de database een zo compleet mogelijk overzicht gaat bieden van de geïnventariseerde objecten in Flevoland, van zowel professionele als vrijwilligersorganisaties. Dat objecten soms op meerdere lijsten voorkomen wordt geconstateerd met behulp van de database, en geeft een indruk van het belang dat door verschillende partijen aan het object wordt gehecht. Het ligt in de bedoeling van het Steunpunt om de database met ingang van 2011 up to date te houden en aan te vullen.

Flevoland heeft 45 gemeentelijke monumenten en 79 gebouwde rijksmonumenten. Van de gemeentelijke monumenten bevinden zich er drie in de gemeente Urk en 42 in de gemeente Noordoostpolder. Van de rijksmonumenten bevinden zich er 33 in de gemeente Urk, 45 in de gemeente Noordoostpolder en één in de gemeente Dronten. Gezien de gepubliceerde rapporten en quick scans van gebouwd erfgoed, is in Flevoland een grote voorraad potentieel erfgoed aanwezig. Omdat het aantal monumenten nog gering is, is het zinvol om de bekende potentiële voorraad mee te nemen in onderstaande gebouwde erfgoedkarakterschets per gemeente. De karakterschets beoogt geen compleet beeld te geven, maar een indruk van het aanwezige erfgoed per gemeente.

De weg naar een monumentenlijst loopt van inventariseren naar selectie en aanwijzing. De Flevolandse gemeenten bevinden zich alle in een andere fase van dit proces. Urk en Noordoostpolder hebben geïnventariseerd, geselecteerd en vervolgens monumenten aangewezen. Dronten en Lelystad hebben geïnventariseerd en onderzoeken op dit moment de vervolgstappen; hoe te komen tot een monumentenlijst? In Almere heeft CASLa wel eens gebouwd erfgoed geïnventariseerd, maar van de gemeente zijn geen inventarisaties bekend. In Zeewolde staat gebouwd erfgoed helemaal (nog) niet op de agenda.

Gemeente Urk
Het overgrote deel van de monumenten op Urk bevindt zich op het grondgebied van het voormalige eiland, in de zogenaamde 'wijken'. Het betreft merendeels woningen, waaronder voormalige vissershuisjes. Ook de drie kerken op het eiland zijn rijksmonument, evenals het gemaal Vissering. Andere monumentale objecten op Urk zijn de vuurtoren, een voormalige bakkerij, het oude gemeentehuis annex dokterswoning/burgemeesterswoning en diverse bedrijfspandjes. Bij het Steunpunt en bij de gemeente Urk is nog de lijst aanwezig met objecten die in het MIP zijn geïnventariseerd, maar uiteindelijk geen monumentale status hebben gekregen.

Gemeente Noordoostpolder
De gemeente Noordoostpolder heeft verreweg de grootste monumentenvoorraad van de provincie Flevoland. De meeste monumenten komen uit de Wederopbouwperiode. Het gebouwde erfgoed is zeer divers: van boerderijen (diverse typen) tot landarbeiderswoningen en van kerken tot erfgoed uit vroeger eeuwen (Schokland). In tegenstelling tot de gemeente Urk heeft de gemeente Noordoostpolder ook rijen woningen die vanwege de ensemblewaarde de rijksmonumentale status bezitten. Een voorbeeld hiervan is de Koningin Julianastraat in Emmeloord. Ook uniek in Noordoostpolder zijn de zogenaamde Oostenrijkse woningen, bijna allemaal rijksmonument. Net als gemaal Vissering zijn ook de gemalen Smeenge en Buma rijksmonument. Andere bijzondere objecten in de Noordoostpolder zijn de Poldertoren (gemeentelijk monument) en de drie basisscholen in Nagele, die in 2009 gezamenlijk de rijksmonumentale status hebben verkregen.

Bond Heemschut Flevoland heeft op haar erfgoedinventarisatie ruim dertig objecten in de gemeente Noordoostpolder geÔnventariseerd, die nog niet alle een monumentale status hebben. Kerken zijn op deze lijst opvallend veel aanwezig.

Gemeente Dronten
De gemeente Dronten beschikt over een erfgoedinventarisatie gemaakt door Het Oversticht (januari 2011). Binnen de kernen Dronten, Biddinghuizen, Swifterbant en Ketelhaven worden de volgende elementen als cultuurhistorisch waardevol aangemerkt: de eerste woningen, kerken, basisscholen, ruimtelijke (groen)structuren, de jachthaven en het dorpsbos. Ook de tractorshowroom bij de dorpsingangen worden aanbevolen als gemeentelijk monument. Dronten heeft één rijksmonument: het gemaal Lovink.

Gemeente Lelystad
De gemeente Lelystad heeft in 2007 een quick scan laten uitvoeren. Resultaat was een lijst met zeer uiteenlopende objecten en ruimtelijke structuren: Werkeiland Lelystad, appartementencomplex Rode Klif, het stadhuis, het treinstation, centrum voor kunst en cultuur De Kubus, gemaal Wortman, een scholengemeenschap, kantorencomplex het Smedinghuis, de eerste woonwijk (Zuiderzeewijk), viskwekerijwoningen, de Houtribsluizen en de eerste weg van Lelystad. Op dit moment wordt door de gemeente een pro forma onderzoek uitgevoerd naar de gevolgen die een eventuele monumentale status voor deze objecten heeft.

Gemeente Almere
De gemeente Almere beschikt niet over een erfgoedinventarisatie. Derhalve kan geen goede indruk worden gegeven van het gebouwde erfgoed van Almere. CASLa heeft in 2004 een boekje uitgebracht over jonge monumenten in Almere. Deze publicatie beoogt een dwarsdoorsnede van de Almeerse architectuur te laten zien en besteedt aandacht aan de gebruikers van de objecten. Op de lijst staan zeer uiteenlopende objecten, variÎrend van bijzondere appartementencomplexen tot schoolgebouwen, van een herbestemde graansilo tot een ziekenhuis/gasthuis en van een gevangenis tot het transportgebouw van het Almeerse afvalsysteem. Opvallend aan deze lijst is dat het vooral individuele objecten bevat en geen stedenbouwkundige structuren of rijen woningen.

Gemeente Zeewolde
De gemeente Zeewolde houdt zich nog niet bezig met haar gebouwde erfgoed. Van deze gemeente is daarom geen erfgoedinventarisatie beschikbaar. Het enige dat een indicatie geeft van de gebouwde objecten in Zeewolde is de architectuurwandeling van de plaatselijke VVV.  In deze wandeling komen zes gebouwen(complexen) aan bod: Kerkcentrum Open Haven, woon/winkelcentrum Albert Heijn, de woningen aan het Weteringplein, de woonwijk Heermoes/Sterrekruid, het gemeentehuis en de bibliotheek. Wie deze selectie heeft gemaakt, is onbekend.

Onderzoek
Het Steunpunt vindt het belangrijk dat al het aanwezige cultuurhistorisch waardevolle gebouwde erfgoed in Flevoland geïnventariseerd wordt en in één database toegankelijk wordt gemaakt voor nader onderzoek. Met een inhoudelijk deskundige wordt door de polders gereden en interessante objecten worden gefotografeerd en kort beschreven. Het Steunpunt hecht er belang aan om in eerste instantie breed te inventariseren. Begonnen is in 2010 met Noordoostpolder. In de database zijn gebouwd erfgoed en stedenbouwkundige en landschappelijke structuren opgenomen. Archeologie valt niet binnen deze selectie.

Steunpunt Archeologie en jonge Monumenten Flevoland